Dlaczego w Japonii jest tyle trzęsień? Płyty tektoniczne i subdukcja
Wyjaśnienie położenia Japonii na styku płyt, działania stref subdukcji oraz tego, dlaczego nie każde japońskie trzęsienie powstaje w ten sam sposób.
Opracowanie redakcyjne JISHINDESU na podstawie wskazanych źródeł oficjalnych i pierwotnych. Nie zastępuje oficjalnych komunikatów bezpieczeństwa.
Na tej stronie
Japonia leży na wyjątkowo aktywnym styku płyt
Powierzchnia Ziemi jest podzielona na poruszające się płyty litosfery. W rejonie Japonii spotykają się wielkie płyty oceaniczne i kontynentalne, a ich ruch wynosi zwykle kilka centymetrów rocznie. To mało w skali dnia, ale wystarcza, by przez lata gromadzić ogromne naprężenia.
Popularny schemat pokazuje w pobliżu Japonii cztery płyty: pacyficzną, filipińską, eurazjatycką i północnoamerykańską. Jest to przydatne uproszczenie. Dokładny przebieg i nazewnictwo niektórych granic zależą od przyjętego modelu naukowego, dlatego mapa czterech płyt nie powinna być traktowana jak idealnie ostra układanka.
Czym jest subdukcja?
Gęstsza płyta oceaniczna może wsuwać się pod sąsiednią płytę. Ten proces nazywa się subdukcją. U wybrzeży Japonii płyta pacyficzna i płyta filipińska przemieszczają się pod płyty leżące od strony lądu, tworząc między innymi Rowy Japoński, Kurylski, Izu–Ogasawara i Nankai.
Granica nie przesuwa się zawsze płynnie. Jej fragmenty mogą pozostawać zablokowane, odkształcać otoczenie i nagle puścić. Uwolniona energia rozchodzi się jako fale sejsmiczne. Jeśli dno morskie zostanie gwałtownie pionowo przemieszczone, duże podmorskie trzęsienie może również wywołać tsunami.
Nie wszystkie trzęsienia Japonii są takie same
Trzęsienia między płytami powstają na ich styku. Inne zachodzą wewnątrz płyty oceanicznej, która już zanurza się pod Japonię, a jeszcze inne są płytkimi trzęsieniami skorupy po stronie lądu. Dlatego dwa zdarzenia w podobnej odległości mogą mieć inną głębokość, mechanizm i rozkład drgań.
W strefie zanurzającej się płyty hipocentra mogą układać się coraz głębiej pod archipelagiem. Płytkie uskoki śródlądowe są natomiast szczególnie ważne lokalnie: umiarkowane zdarzenie blisko miasta może wywołać silne Shindo na niewielkim obszarze.
- trzęsienia na granicy płyt — uwolnienie naprężenia na ich styku,
- trzęsienia wewnątrz zanurzającej się płyty — pękanie samej płyty oceanicznej,
- płytkie trzęsienia śródlądowe — ruch uskoków w skorupie po stronie lądu.
Dlaczego miejsce odczuwa się inaczej niż epicentrum?
Siła drgań w miejscowości zależy nie tylko od magnitudy. Znaczenie mają głębokość, odległość od pęknięcia, kierunek rozchodzenia się fal i lokalna budowa geologiczna. Miękkie osady basenu mogą wzmacniać lub wydłużać drgania w porównaniu ze skałą w innym miejscu.
Dlatego JISHINDESU rozdziela magnitudę od Shindo i pokazuje rzeczywiste odczyty stacji. Magnituda opisuje rozmiar źródła trzęsienia, a Shindo intensywność drgań zaobserwowaną w konkretnym miejscu.
Co z tego wynika dla osoby mieszkającej lub podróżującej po Japonii?
Aktywna tektonika nie oznacza, że da się podać datę następnego trzęsienia. Oznacza natomiast, że przygotowanie powinno być normalnym elementem życia: znajomość drogi ewakuacji, zabezpieczenie mebli, zapas podstawowych rzeczy i sprawdzanie oficjalnych komunikatów.
Po zdarzeniu najpierw stosuj się do ostrzeżeń JMA i władz lokalnych. JISHINDESU pomaga później odczytać położenie, magnitudę, głębokość i lokalne Shindo, ale nie prognozuje trzęsień i nie zastępuje systemów ostrzegania.